طبیعت متعلق به ما نیست٬ بلکه به ما به ارث رسیده و ما نیز باید آن را به نسل آینده واگذار کنیم.
پس سعی کنیم تا در حفظ آن کوشا باشیم و از تخریب آن جلوگیری نماییم.
در یکی از روزهای تابستان برنامه ای دو روزه به تنگ تیزاب داشتیم. و این اولین برنامه ای بود که من در آن شرکت می کردم ٬ تصورات گوناگونی از محیط داشتم.
انبوه بطری های آب و زباله اولین صحنه ای بود که بعد از پیاده شدن از ماشین با آن مواجه شدم ! و این صحنه همچنان با انواع و اقسام زباله ها در طول مسیر تکرار می شد. با مشاهده ی خانواده هایی که برای تفریح به آنجا آمده بودند با خود گفتم احتمالا این مکان توسط خانواده هایی که برای تفریح به اینجا می آیند آلوده به زباله شده و نمی تواند کار کوهنوردان باشد! اما.... پس از گذشتن از مکان هایی که عموم مردم آنجا بودند به مکانی رسیدیم که به دلیل وجود صخره فقط گروه های کوهنوردی قادر به ادامه ی مسیر هستند٬ پس از دست به سنگ های بسیار و پیمودن پستی ها و بلندی ها به مکان موردنظر رسیدیم ٬ بر خلاف تصور من پای زباله ها بدانجا نیز باز شده بود... بطری های آب و پوست شکلات و قوطی کنسرو و... ارمغان برخی از کوهنوردان برای طبیعت زیبای آنجا بود...
از یکی از دوستان پرسیدم چرا بعضی از کوهنوردان زباله هایشان را با خود حمل نمی کنند و پاسخ او این بود: نمی دانم ! و من هم واقعا فکر نمی کنم دلیلی برای رها کردن زباله در طبیعت باشد. از آن زمان این صحنه را بسیار دیدم حتی در غارها. و همیشه به این فکر می کنم چگونه بعضی از کوهنوردان که توان حمل کوله های سنگین و مواد غذایی خود را به بالا دارند٬ توانایی پایین آوردن بسته های خالی مواد غذایی خود را ندارند؟!
از افراد گروه سپاسگزارم که در همه ی برنامه ها بارها در این مورد(حتی با رها کردن پوست شکلات در طبیعت) به ما تذکر می دهند و ما را از آثار زیان بار این کار٬ آگاه می کنند. مطلب زیر در مورد کوهنوردی و محیط زیست٬ برگرفته از بخش هایی از کتاب آموزش نوین در کوهنوردی٬ نوشته اقای رحیم دانایی می باشد که خواندن آن خالی از لطف نیست.
حفظ محیط زیست و کوه های ایران از جمله مسائلی است که همیشه با افت و فاجعه همراه بوده است. جای تاسف است که امروزه فقط با چند دهه فعالیت کوهنوردی در کشورمان٬ بسیاری از محل های رفت و آمد و اقامتگاههای ما کوهنوردان به صورت زباله دانی و مخروبه ای در آمده است. هنوز ما به عنوان یک ملت و جامعه ی کوهنورد٬ ارزشی جدی برای کوهها٬ غارها و دره ها و نقاط دیدنی قایل نیستیم و افراد کمی در بین ما پیدا می شوند که در فکر این باشند که این طبیعت را که روزگاری بکر بود٬ به صورت بکر به نسل آینده واگذار کنند. بگذریم ازین که به لطف خرابکاری های موجود ٬ موضوع بکر بودن طبیعت دیگر منتفی است.
قرار هست که بعد از ورود ما به کوهستان و اجرای برنامه و بازگشت به شهر و منزل خود٬ هیچ اثری از این که ما در آنجا بوده ایم نباشد. اما واقعیت اینطور نیست. عده ای با این اعتقاد که این مواد بازیافت می شوند این کار را انجام می دهند. بله هر آشغال و زباله ای در طبیعت بازیافت می شود اما پس از چه مدت؟! هنوز اولین فلزاتی که بشر ساخته و چند هزار سال از عمر آنها می گذرد سالم هستند و در موزه ها نگهداری می شوند. دوره ی بازیافت پلاستیک ۲۰۰سال است٬ ایا طبیعت تاب و تحمل ۲۰۰ سال را دارد؟! عده ای هم معتقدند که رها کردن یک پوست کوچک شکلات و یا یک کپسول گاز در کوه و طبیعت به این بزرگی تاثیری در آن نخواهد داشت و مانند قطره ای در اقیانوس خواهد بود. متاسفانه٬ وضع به این خوش خیالی که دوستان فکر می کنند٬ نیست. امروز همین (( قطره های کوچک در اقیانوس))٬ در کنار پناهگاه ها و جان پناه ها به صورت چند تن زباله در آمده است که حمل و پایین آوردن آنها مستلزم هزینه و وقت بسیار است. علاوه بر این گناه کسانی که بعدا به کوه می آیند چیست که باید در کنار چشمه ها شاهد گیر کردن پلاستیک های آشغال به گوشه و کنار باشند؟!
اسپری٬ رنگ و شعار نویسی
رها کردن زباله در طبیعت و کوه٬ بخشی از تخریب محیط زیست می باشد. در راستای این عمل می توان از هیزم درست کردن و آتش زدن درختان و گون ها٬ چیدن انواع گونه های گیاهی و گل ها٬ آلوده نمودن آب های جاری و یادگاری و شعار نویسی با اسپری را نام برد که مثل اینکه این روزها اگر گروهی بدون اسپری و نقاشی بر تخته سنگ های کوهستان به برنامه برود٬ برنامه اش را کاملا اجرا نکرده است ! در سال های اخیر٬ نوشتن یادگاری و شعار که ابتدا در اماکن باستانی باب شد٬ به کوه هم کشیده شده است. این سوال پیش می آید که در کجای دنیا گفته اند که کوه ها و پناهگاه ها و سنگ ها و درختان باید دفتر مشق گروهی خودخواه بشوند؟!
مسئله غارها
تا اینجا سخن از آلودگی و تخریب کوه های ایران بود. اما وقتی نگاهی به غارهای ایران بیندازیم٬ قضیه فجیع تر و وحشتناک تر از آن چیزی می شود که تا به حال شرح داده ایم. اگر تا به امروز جایی از کوه ها و قله های کشور باشند که از تخریب و دستبرد در امان مانده باشند٬ در مورد غارها این قضیه صدق نمی کند و کمتر غاری در ایران هست که مورد تخریب قرار نگرفته باشد. ستون های زیبا و عظیم استالاگمیت و استالاگتیت که طبیعت برای ساختن هر ۵/۲ سانتی متر مکعب آن(چیزی کوچک تر از قوطی کبریت) حداقل صد سال زحمت کشیده است به ضرب چکش و کلنگ و تیشه کنده می شوند تا مثلا در گوشه منزل فلان کوهنورد٬ دکوراسیون اتاق او را تشکیل دهند! و یا اینجا هم در و دیوار تاریک غار باید مثل قله ها و سنگ ها٬ دفتر مشق عده ای شوند.
چه باید کرد؟
گاه و بیگاه٬ حرکت هایی درکشور جهت پاکسازی کوهها انجام می گیرد و هر بار چندین تن زباله انباشته شده از کوه ها به پایین حمل می شوند. نیروی عمده ی این کار را کوهنوردان٬ تشکیلاتهای محیط زیستی و یا کمک عموم مردم٬ تشکیل می دهند. تلاش و زحمت این افراد وافعا در خور تحسین است و انسان با دیدن این علاقمندان به محیط زیست امیدوار می شود که هنوز هستند کسانی که دلشان برای محیط زیست این مرزم و بوم می سوزد و از دل و جان مایه می گذارند. عمل پاکسازی باید به وسیله ی خود کوهنوردان طراحی و اجرا شود تا در آینده مسئله ای به نام آلودگی در محیط کوهستان وجود نداشته باشد. ما باید همه ی مردمی را که با ما در تماس هستند به نوعی در جریان مشکل محیط زیست و کوهستان قرار دهیم تا هیچ عیب و عاری برای کسی نباشد که خم شود و مقداری آشغال باقی مانده از گروه های دیگر را جمع و با خود به پایین بیاورد. بعضی از دوستان در یک اقدام به جا و درست دست به ایجاد دفترهای یادبود در پناهگاه ها و غارها زده اند که باعث جلوگیری از مصرف رنگ و اسپری در آن مکان ها شده است. یادمان باشد که نظافت کوهستان وظیفه تک تک کسانی است که به کوه می روند. به امید روزی که مجددا کوه های کشور خود را به همراه طبیعت استثنایی وطنمان حفظ کنیم....